Geaccrediteerde nascholing
Menu

Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy (CBASP) voor behandeling van de persisterende depressieve stoornis

Door op 06-10-2021
  • 00Inleiding
  • 01Wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van CBASP voor de persisterende depressieve stoornis
  • 02Een beschrijving van de CBASP-methode
  • 03CBASP in de groep
  • 04Conclusie
  • 05Reacties (0)

Samenvatting

Samenvatting van geaccrediteerde nascholing

De persisterende depressieve stoornis komt veel voor binnen de specialistische GGZ. De huidige behandelmethoden voor depressie, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en interpersoonlijke psychotherapie (IPT), zijn meer gericht op de episodische depressieve stoornis en schieten vaak tekort bij mensen met persisterende depressieve klachten. ‘Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy’ (CBASP) is een vorm van psychotherapie die specifiek ontworpen is voor de behandeling van de persisterende depressieve stoornis. De evidentie, rationale en belangrijkste technieken van CBASP worden in de samenvatting van dit artikel, zoals verschenen in Psyxpert 2021-4, besproken. Daarnaast komt de groepsvariant van deze methode aan bod.

Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy (CBASP) is een behandelmethode specifiek gericht op de behandeling van de persisterende depressieve stoornis. CBASP werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw ontwikkeld door de Amerikaan James McCullough jr. Het werd toegepast in een groot onderzoek naar de effectiviteit van het antidepressivum Nefazodon bij persisterende depressie (N = 681). CBASP bleek verrassend effectief, het werkte even goed als het antidepressivum na 16 weken, 33% van de patiënten bereikte remissie. Van de patiënten die de combinatiebehandeling (CBASP + Nefazodon) kregen bereikte maar liefst 48% remissie na 16 weken. Inmiddels zijn er verscheidende boeken en meer dan 90 internationale wetenschappelijke publicaties over CBASP verschenen. Dergelijk hoge remissiepercentages als bij het onderzoek van Keller et al. zijn niet meer gevonden, maar de effectiviteit van CBASP voor de persisterende depressieve stoornis blijft overeind. CBASP is in 2015 opgenomen als eerste keuze psychologische behandeling bij de persisterende depressieve stoornis in de Europese richtlijn voor depressie.

Twee fases
Het CBASP-protocol bestaat uit twee fases. De diagnostische fase (sessie 1 en 2) en de interventiefase (sessie 3 en verder). In de diagnostische fase wordt informatie verzameld over het beloop van de depressie en over de interactiestijl van de patiënt. In de interventiefase leert de patiënt zijn huidige gedrag en de consequenties van dit gedrag onder de loep te nemen en aan te passen.

Situatieanalyse
De centrale techniek binnen CBASP is de ‘situatieanalyse’ (SA). Hiervoor wordt een vast format aangehouden, in de vorm van een formulier met instructies. De SA legt het gedrag van de patiënt onder een vergrootglas door te focussen op een concrete (meestal) problematische situatie op interactioneel gebied. De techniek bestaat uit twee delen. Tijdens het eerste deel, de beginfase, wordt de situatie zo concreet en specifiek mogelijk gemaakt, met als doel het globale denkpatroon van de patiënt te doorbreken en hem bewust te maken van zijn gedachten en de impact van zijn gedrag. Hoe pakte de situatie uiteindelijk uit (feitelijk resultaat)? En is dat ook wat de patiënt wilde (gewenst resultaat)? In het begin van de therapie is het antwoord meestal 'nee'. Tijdens het tweede deel, de herstelfase bedenkt u samen met de patiënt hoe hij zijn gewenste resultaat zou kunnen bereiken, door de gedachten en het gedrag uit de beginfase van de patiënt onder de loep te nemen en alternatieven aan te reiken.

Op deze manier wordt binnen een recente concrete interpersoonlijke situatie een verband gelegd tussen oorzaak en gevolg. De patiënt handelde op een bepaalde manier en kreeg een concreet resultaat. Omdat dit resultaat vaak negatief is (men kreeg niet wat men wilde), is de uitkomst pijnlijk. Deze pijn is de motiverende kracht achter verandering. SA leert patiënten de consequenties van hun gedrag te onderzoeken en na te denken over alternatieve gedachten en gedragingen die zouden kunnen leiden tot een meer gewenste uitkomst van de situatie. Anders dan bij cognitieve therapie, worden binnen CBASP de (disfunctionele) gedachten niet uitgedaagd.

Groepsbehandeling
In de groepsbehandeling wordt het CBASP-protocol zoveel mogelijk gevolgd. De diagnostische fase wordt voorafgaand aan de groepsbehandeling individueel doorlopen, met als verschil dat de overdrachtshypothese op de therapeut én op de groep wordt toegespitst. Wat verwacht de patiënt van de (groeps)therapeut(en) en van de groep? Tijdens de interventiefase wordt de groep bij elke ingebrachte situatieanalyse betrokken. De te volgen stappen zijn dezelfde als bij de individuele therapie. In de groepsbehandeling richt de techniek interpersoonlijk onderscheid maken zich op de therapeut(en) en op de groep. Hoe reageren de therapeut(en) en de groep op de patiënt en wat is het verschil met de reactie van de belangrijke personen van de patiënt?

PsyXpert
Dit artikel is een sterk verkorte weergave van het nascholingsartikel ‘Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy (CBASP) voor behandeling van de persisterende depressieve stoornis’ door dr. Jenneke Wiersma (GZ-psycholoog) en drs. Jetske Emmelkamp (klinisch psycholoog- psychotherapeut). Het volledige artikel is verschenen in nascholingsmagazine PsyXpert, editie 2021-4. Na het bestuderen van dit artikel:

  • bent u op de hoogte van de onderzoeksbevindingen op het gebied van CBASP;
  • heeft u kennisgemaakt met de CBASP-methodiek;
  • weet u welke aanpassingen er gedaan zijn om CBASP in groepsverband toe te passen.

Bent u psychiater, klinisch psycholoog, NVP-lid of Eerstelijnspsycholoog NIP? Dan kunt u de bijbehorende e-learning vinden op www.psyxpert.nl en 1 PE-punt behalen.

Bent u lid? Log in om het volledige artikel te bekijken of om te reageren.

Abonneren

Informatie over dit artikel

Auteurs Wiersma, J.E.
Emmelkamp, J.
Thema Hoofdartikel - Behandelen
Accreditatie 1 accreditatiepunt
Publicatie 6 oktober 2021
Editie PsyXpert - Jaargang 7 - editie 4 - 2021-4

Leerdoelen

Na het bestuderen van dit artikel:

  • bent u op de hoogte van de onderzoeksbevindingen op het gebied van CBASP;
  • heeft u kennisgemaakt met de CBASP-methodiek;
  • weet u welke aanpassingen er gedaan zijn om CBASP in groepsverband toe te passen.